مجله هنری

هنر خاتم کاری

مقدمه: خاتم، يكي از بديع ترين هنرهای سنتی و اصيل ايرانی است. هنری كه زمانی نقش آفرين كاخ ها و ديوارهای برجا گذاشته از پيشينيان است و بيشتر در قالب ظروف و يا آرايه ديگر اشيا استفاده شده است. در فرهنگ های معتبر فارسی به این تعاریف از خاتم برمی خوریم: – لغت نامه دهخدا: نشاندن پاره های استخوان با نقش ونگار در چوب. آنکه پاره های استخوان را با نقش و نگار بنشاند. خاتم کار آنکه خاتمکاری کند . خاتمساز کسی است که کار او خاتم کاری باشد و نشاندن استخوان با نقش و نگار را خاتم کاری گویند.

 

  • فرهنگ فارسی: اسبابی که از عاج فیل و استخوان شتر و جز آن ساخته و بر آن گلها و تصاویر چند نقش کند.
  • ایران شهر: در خاتم کاری بیشتر گلهای کوچک و ستاره های درخشانی که از مواد مختلف ترکیب یافته اند دیده می شود. یعنی قطعات کوچک منظمی از نی و مس و قلع و چوب و عاج بریده و آن ها را روی سطحی که قبلا سریشم زده اند می چسبانند.
  • فرهنگ عمید: قوطی یا جعبه و سایر اشیا چوبی که روی آن با ریزه های عاج یا استخوان زینت کاری و نقش و نگار شده باشد.
  • دایره المعارف فارسی: در حال حاضر می شود این تعریف را از خاتم کرد که هنر آراستن سطح اشیا به صورتی شبیه موزاییک یا مثلث های کوچک. طرح های گوناگون خاتم همواره به صورت اشکال منظم هندسی بوده است. این اشکال هندسی را با قرار دادن مثلث های کوچک در کنارهم نقش بندی می کنند. مثلث ها را با انواع چوب فلز استخوان می سازند. هر چه مثلث ها ریز تر و ظریف تر باشد خاتم مرغوب تر است. در یک طرح خاتم برای ساختن کوچک ترین واحد هندسی حداقل سه مثلث و برای بزرگ ترین آن حداکثر چهارصد مثلث به کار می رود. خاتمكاری در يک جمله چكيده هنرهای دستی ايرانی است كه در سراشيبی قرار گرفتن آن زنگ خطری است برای ديگر هنرهاست.

تاریخچه خاتم کاری:

صنعت خاتم سازی از هنر های ظریفه ای است که سابقه و ریشه ای بسیار کهن دارد. این هنر نیز مانند سایر هنرها و صنایع ایران نمونه زیبا و پر ارزشی از ذوق و هنر مردم سرزمین ایران است. درباره مخترع و مبتکر خاتم بین خاتمسازان و هنرمندان روایات گوناگونی وجود دارد ولی آنچه قابل ذکر است آن است که به درستی معلوم نیست اولین بار خاتمسازی را چه کسی ابداع کرده است.

“دردایرة المعارف فارسی در این مورد آمده است: زمان اغاز این هنر دانسته نیست و آنچه درباره آن گفته می شود با افسانه همراه است برخی از استادان خاتم ساز هنوز بر این عقیده اند که هنر خاتم سازی معجزه ابراهیم پیغمبر است. در صورتی که این اسناد قرین صحت باشد، هیچ مدرک و سندی برای اثبات آن دردست نیست.

“در مورد قدمت هنر خاتم سازی در ایران، استاد محمد گلریز خاتم، یکی از استادان بزرگ و مشهور خاتم اصفهان، به روایت از پدر و جد خود شنیده بود که صنعت خاتم سازی قبل از دوره صفویه و در عهد استیلای ایلخانن مغول بر ایران، از کشور چین به ایران آمده است.

پیش از نفوذ اسلام بر ایران گونه ای خاتمکاری رواج داشته است، به این صورت که خاتم کاران از چوب یکرنگ استفاه کرده و آن را در اندازه های چهار میلیمترمکعب می بریدند و در اشکال و طرح های مختلف روی صفحه ای چوبی با چسب یا میخ نصب می کردند. این نوع خاتم سازی نیز تا چند قرن بعد از نفوذ اسلام متداول بود. یک نمونه بسیار زیبا از این نوع خاتم منبر مسجد جامع عتیق شیراز است که قدمتی بیش از هزار سال دارد.

آنچه که بسیار آشکار است، این است که هنر خاتمسازی مانند بسیاری از صنایع دستی دیگر، در عهد صفوی به رشد و شکوفایی خود رسید و پس از سلطنت صفویان نیز راه خود را ادامه داد. امروزه بسیاری از نمونه های خاتم به جای مانده، متعلق به دوره صفویان و بعد ار آن است. در ادامه به بررسی هنر خاتم سازی از عهد صفویان به بعد می پردازیم.

هنر خاتم سازی در دوره صفویه:

صفویه یکی از درخشان ترین دوره های خاتم سازی و شاید بتوان به صراحت این زمان را اوج هنر خاتمسازی دانست. زیرا تشویق هنرمندان از یک طرفی و داشتن روابط بازرگانی با کشورهای دور ونزدیک از طرف دیگر به گسترش این هنر افزوده است. در این دوره نوع آوری هایی در این صنعت به وجود آمد از آن جمله مواد اولیه تعدد یافت و استخوان وفلز و چوب های رنگی نیز در تهیه خاتم مورد استفاده قرار گرفت و طرح ها و شیوه های جدیدی به کار گرفته شد.

در دوره صفویه سر تا سر بازار زرگرها کنونی اصفهان در بازار بزرگ شهر بازار خاتمسازان بود و بیشتر خریداران خاتم را مردم روستاها و شهرها تشکیل می داد.

در دایره المعارف فارسی در مورد خاتمسازی عهد صفویه نوشته شده است: در زمان صفویه، درهای کاخ ها، رحل های قرآن صندوق های قبر و صندلی ها را خاتم کار می کردند. صندوق مرقد علی بن ابی طالب (ع) در نجف ظریف ترین شاهکار خاتم سازی است که به دست استادی شیرازی ساخته شده است و از زمان صفویه باقی مانده است و نیز قسمت های از صندوق منبت شیخ صفی در اردبیل خاتم است. در آن زمان مرکز خاتمسازی شهر اصفهان بود اما بعد ها که این هنر رو به انحطاط نهاد. شهر شیراز یگانه مرکز صنعت خاتم سازی شد و ساختن اشیایی مانند تخته نرد و شطرنج و رحل قرآن و قاب های کوچک ادامه یافت.

آثار خاتمکاری باقی مانده از دوره صفویه:

 

  • صندوق مرقد امام موسی بن جعفر و امام جواد در کاظمین
  • صندوق بقعه شیخ صفی الدین در اردبیل
  • صندوق ضریح امام حسن عسکری در سامره
  • در ورودی مدرسه چهار باغ اصفهان
  • در خاتم بارگاه حضرت شاه رضا در قمشه اصفهان
  • صندوق خاتم ضریح نرگس خاتون
  • ضریح حضرت سید علاءالدین حسین

هنر خاتم سازی در دوره زندیه:

در عهد زندیه خاتم بیشتر روح و حرمت و اعتبار یافت به خصوص در زمان سلطنت کریم خان زند. بسیاری از هنرمندان گوشه گیر اصفهان به شوق از سر گرفتن کار رهسپار شیراز شدند و خاتمکاری جانی دوباره گرفت.

آثار باقی مانده از دوره زندیه:

 

  • صندوقچه ضریح بارگاه حضرت امیرالمومنین در نجف اشرف
  • صندوقچه خاتم مرقد سیدالشهدا
  • صندوق مرقد ابوالفضل
  • صندوق مقبره حضرت زینب در شام
  • قاب آینه که در سال 1124 در کرمان ساخته شده و جز موزه شخصی مرحوم صنیع خاتم
  • دولنگه در خاتم موجود در موزه ایران باستان

هنر خاتم سازی در دوره قاجاریه:

هنر خاتم سازی در زمان قاجاریه به موازات بی توجهی ها و سهل انگاری های دربار و دولت که نتیجه مستقیم آن وابسته ساختن مملکت به کشورهای دیگر بود، رو به انحطاط گذاشت و سازندگان محصولات دستی به تدریج از گردونه تولید خارج شدند و اگر هم هنوز کسانی مشغول به کار در این رشته بودند، تنها ذوق و علاقه شخصی شان آن ها را به هنر آبا واجدادیشان پیوند می داد.

در این دوره خاتم خریدار زیادی نداشت و فقط عده ای از بزرگان و اشراف این هنرمندان را برای خاتم کاری برروی وسایلی که از نظر آن ها تفاخر محسوب می شد مانند میز و صندلی و دیگر وسایل تزیینی به کار می گرفتند و فقط تعدادی از این وسایل به خارج صادر می شد.

در این دوره رواج کارهای بی ارزش و به اصطلاح بازاری تا حد زیادی به ارزش واقعی این هنر صدمه زد و از اعتبار آن کاست. این شاید تنها یک نقطه تاریک خاتم کاری در ایران محسوب شود.

تقلید های ناقص از طرح های خاتم خاتمکاران حرفه ای را دلسرد ساخت و تنها معدودی از خاتم کاران در شیراز و اصفهان به طور پراکنده به کوشش های هنری خود ادامه دادند.

استاد حاج محمد صنیع خاتم در خاطرات خود می نویسد: قاب خاتمی می ساختم و به دربار احمد شاه قاجار می بردم و از این رهگذر تشویق می شدم و یا انعامی می گرفتم و از طرفی با ارائه یک کار خاتم به فلان سفیر خارجی کوشش می کردم تا این هنر ملی و مردمی را به خارجیان معرفی کنم.

در یادداشت های مرحوم صنیع خاتم می خوانیم که در اواخر سلطنت قاجاریه تمام صنعت خاتم سازی در یک دکان محقر متمرکز شده بود.

آثار باقی مانده از عصر قاجاریه:

 

  • درهای امارت تخت مرمر
  • د ر خزانه بارگاه حضرت عبدالعظیم
  • در امام زاده زید
  • دری در موزه ایران باستان

خاتم سازی در دوره پهلوی:

در سال 1309 ه ش و با تشکیل وزارت فرهنگ و هنر و ایجاد کارگاههای مختلف از جمله کارگاه مستقل خاتم سازی٬ هنرمندان اهل فن از گوشه کنار برای کار در این کارگاه دعوت شدند وهنر خاتم رونق و توسعه دوباره یافت. ازجمله هنرمندان خاتمساز که در راه اندازی این کارگاه نقشی حساس و تعیین کننده داشتند٬ می توان به محمد صنیع خاتم و برادرش محمد حسین صنیع خاتم از خاتم سازان بزرگ شیرازی اشاره کرد.

می توان گفت قسمت اعظم توسعه و گسترش خاتمسازی در ایران مدیون کوشش و تلاش بیش از حد استاد کاران خاتم در کارگاه وزارت فرهنگ و هنر سابق بوده است. اولین زحمت وهنر این استادان و هنرمندان، خاتم کاری ازاره های اتاقی در کاخ سعدآباد بود.

متاسفانه هنر و زحمت وکوشش خاتم سازان در این عصر بیشتر صرف خاتم سازی در تالارها و کاخ ها گردید و جنبه اشرافی و تزیین به خود گرفت و از هنر مردمی خارج گردید.

آثار خاتم کاری باقی مانده از دوره پهلوی:

 

  • تالار خاتم کاخ مرمر
  • تالار خاتم مجلس شورا
  • میز خاتم نیم گرد که به رئیس جمهور آمریکا اهدا شد
  • میز اهدایی به ملکه الیزابت
  • لوازم التحریر اهدایی به شارل دوگل
  • اتاقک جایگاه قرآن در حرم شاهچراغ
  • صندوقچه قبور احمدبن موسی و برادرش محمد بن موسی
  • صندوق بارگاه حضرت زینب در سوریه
  • صندوق حضرت عبدالعظیم در شهر ری

نمونه های کاربرد خاتم در طول تاریخ:

مواد اولیه در ساخت خاتم:

در تهیه خاتم مواد اولیه زیر به کار می آید که بر چند نوع است:

انواع چوب، استخوان، مفتول های فلزی، صدف، نخ پرک، سریشم، لاک

الف: انواع چوب

 

  • آبنوس

در قدیم برای تهیه مثلث های سیاه رنگ در خاتم از چوب آبنوس استفاده می شد. این چوب استحکام زیادی دارد و بدین سبب قیمت آن گران و در بازار کمیاب است. این چوب که اکثرا از هندوستان تهیه می شود، به تدریج به علت گرانی و مشکلات حمل ونقل بازار خود را از دست داد به طوری که امروزه خاتم سازان به ندرت از این چوب استفاده می کنند.

 

  • فوفل

در اثر گرانی و کمبود چوب آبنوس به تدریج خاتم سازان از چوب فوفل برای رنگ های سیاه و قهوه ای تیره استفاده کردند. در حال حاضر، چوب فوفل نیز کمیاب شده و خاتم سازان برای بدست آوردن این چوب از میز و صندلی های قدیمی که از چوب فوفل ساخته شده و دیگر اشیایی که چوب فوفل در آنها به کار رفته است، استفاده می کنند زیرا این چوب هم بیشتر در هندوستان یافت می شود. استفاده از چوب فوفل بیشتر در قسمت حاشیه خاتم رایج است.

 

  • گردو

در حال حاضر، اکثر خاتم سازان از چوب گردو برای تهیه مثلث های سیاه رنگ استفاده می کنند. بدین صورت که پس از بریدن مثلث ها آن ها را با رنگ های شیمیایی به رنگ سیاه در می آورند.

 

  • بقم

سابقا خاتم سازان برای تهیه مثلث های قرمز رنگ از چوب بقم استفاده می کردند. چوب بقم دارای رنگ طبیعی قرمز است و در ضمن استحکام بیشتری نسبت به انواع مشابه دارد. این چوب در حال حاضر کمیاب و گران قیمت است و در هند یافت می شود.

 

  • عناب

در اثر کمبود و گرانی چوب بقم خاتم سازان به جای آن از چوب عناب که رنگ قهوه ای روشن مایل به قرمز دارد، استفاده می کنند. پوسته این چوب به رنگ زرد است. چوب عناب بیشتر در خراسان، شیراز و اطراف، یزد و اطراف آن، قم، چهارمحال و بختیاری یافت می شود و این چوب را اکثرا با رنگ شیمیایی به رنگ قرمز درمی آورند.

 

  • نارنج

چوب نارنج به رنگ طبیعی قهوه ای روشن است که پس از بریدن مثلث آن را با رنگ های شیمیایی به رنگ های زرد و سیاه و قرمز در می آورند و در خاتم به کار می برند. این چوب اکثرا در شیراز و مازندران یافت می شود.

 

  • افرا

رنگ طبیعی این چوب قهوه ای است و پس از بریدن مثلث های خاتم آن را با رنگ های مصنوعی و شیمیایی به رنگ قرمز یا زرد در می آورند.

 

  • تبریزی

این چوب بسیار نرم و رنگ آن سفید است. قسمت پشت خاتم در واقع آستر آن از این چوب تهیه می شود. به علت نرمی و انعطاف پذیری برای آستر استفاده می شود.

 

  • شمشاد

استحکام زیادی دارد و رنگ طبیعی آن زرد است و در مناطق سرسبز جنگلی مازندران یافت می شود.

ب: استخوان

 

  • عاج

سابقا برای تهیه رنگ سفید در خاتم از عاج فیل استفاده می کردند و در حال حاضر به علت گرانی کمتر در خاتمکاری به کار برده می شود. در حال حاضر بیشتر از عاج مصنوعی استفاده می کنند.

 

  • شتر

رنگ طبیعی آن سفید است. مقاومت ابزار خوری بسیار خوب رنگ پذیری و چسب خوری مناسب از جمله ویژگی های آن است.

 

  • اسب رنگ طبیعی آن سفید کدر است و رنگ پذیری آن از استخوان شتر بیشتر است.

ج: مفتول های فلزی

در خاتم جهت تهیه رنگ زرد طلایی از مفتول های برنجی استفاده می شود که این مفتول ها را به وسیله دستگاه نورد با مقطع مثلث در می آورند. قطر این مفتول ها با با اعداد زوج مشخص می شود که هر چه عدد بالاتر باشد مفتول نازکتر است.

د: صدف

در خاتم های درجه یک و عالی از صدف نیز برای تامین رنگ سفید براق استفاده می شود. به کار بردن صدف در خاتم موجب زیبایی و بهتر شدن کیفیت خاتم می گردد. اما به سبب گرانی قیمت و کمیابی کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.

ه: نخ پرک

در تهیه خاتم برای پیچیدن مثلث ها و گلها از نخ هایی استفاده می شود که ضخامت انواع آن با یکدیگر متفاوت است.

و: سریشم

در تهیه خاتم برای چسبیدن خاتم بر روی ظروف و اشیای گوناگون استفاده می شود. از پیه پای گوسفند یا گاو به دست می آید و خاصیت چسبندگی بالایی دارد.

ز:لاک

برای پرداخت سطح خاتم در سه نوبت استفاده می شود. در نوبت اول از موادی چون تینر و کیلر به نسبت 60به40 ، نوبت دوم و سوم به نسبت 50.

مراحل ساخت خاتم:

جهت ساخت خاتم یک خاتمساز باید مراحل زیر را طی نماید:

1- انتخاب زیر ساخت

2- تهیه و یا طراحی نقشه خاتم

3- تهیه و آماده کردن مواد اولیه براساس نوع کار و نوع طرح

4- پیچیدن خاتم

5- برش قطعات

6- چسباندن برش های خاتم بر روی سطح زیر ساخت

7- پرداخت و جلا کاری

در ادامه به تفصیل در مور هر کدام از مراحل ساخت صحبت خواهیم کرد.

انتخاب زیر ساخت:

زیر ساخت یک شی چوبی و یا فلزی ( اغلب از مس ) است که می بایست خاتم کاری بر روی آن صورت گیرد. اشیایی چون میز، صندلی، جعبه دستمال کاغذی، تابلو، قاب، انواع جعبه و ….

ابتدا خاتم کار با توجه به نوع کاری که مایل به انجام آن است زیر کار و یا زیر ساخت خود را تهیه می کند.

تهیه یا طراحی نقشه:

پس از انتخاب و تهیه زیر ساخت، خاتمساز، نقشه خاتم مورد نظر برای آن زیر ساخت را تهیه و طراحی می کند.

پیچیدن خاتم و برش قطعات:

با توجه به اینکه خاتم ترکیبی از چند ضلعی های منظم با اضلاع متفاوت 5 و 6 و 8 و 10 و …. می باشد، لذا در ابتدا خاتم ساز می بایست این چند ضلعی ها را آماده نماید.

برای آماده نمودن چند ضلعی ها مراحل زیر صورت می گیرد:

· انتخاب چوب، استخوان، فلزها و ….

· تهیه شمش یا طوره (طوره، مکعب مستطیلی است که ابعاد مقطع آن 5 سانتیمتر است)

· تهیه لا : برای تهیه لا، چوب ها و استخوان را بر روی وسیله ای به نام خط کش قفل یا میخ کار گذاشته و به وسیله اره آنها را به قطعاتی به ابعاد طول 30، عرض 2 و قطر 5/2 سانتیمتر برش می دهند. در انتها اطراف لا ها را با ابزار مثلث بری از عرض و به طور اریب و مایل بریده تا یک مفتول با مقطع مثلث بدست آید.

نکته : چنانچه چوبی با رنگ طبیعی مورد نظر در اختیار نباشد، چوب ها را با گذاشتن در پاتیل های کوچک رنگی به رنگ دلخواه در می آورند.

· تخته رند: با توجه به اینکه چوب های برش داده شده به صورت مثلث درشت هستند، برای اینکه ریز و یک اندازه شوند، آنها را با گذاشتن در تخته رند می سایند.

استخوان را نیز به همین طریق به شکل مثلث در می آورند.

· مفتول های گرد و محکم فلزی را با گداختن و چکش کاری ( با گذاشتن بر روی سندان ) و مفتول های برنجی را با سیم کشی، نورد می دهند و به شکل مثلث در می آورند، سپس با سوهان آنها را صیقل داده تا صاف و یک دست شوند تا در نهایت کلیه مواد ( چوب، استخوان، فلز ) به صورت مثلث و یک دست و یک اندازه در آید.

با آماده شدن مواد اولیه در ابعاد و اشکال مورد نظر، زمان ایجاد طرح با پیچیدن خاتم می رسد.

· پیچیدن خاتم ( پره ): برای تهیه پره سه عدد چوب رنگی و یک عدد مفتول فلزی ( البته با توجه به طرح، رنگ و نقشه مورد نظر ) به گونه ای در کنار یکدیگر قرار می دهند که مفتول فلزی در میان سه چوب قرار گیرد و ایجاد یک پره یا در اصل یک مثلث بزرگتر را نماید.

 

  • برای این کار ابتدا مفتول فلزی ( سیم برنجی یا .. ) را سریشم ( یا چسب ) زده و سپس چوب ها را در اطراف آن قرار داده و در حالی که در میان انگشتان دست قرار دارند با نخ پرک آنها را محکم به یکدیگر می بندند تا کاملا محکم شده و پس از خشک شدن، چوب ها و مفتول ها به یکدیگر بچسبند.
  • پره اساس کار خاتم سازی است و رنگ ها و نقوش و طرح را با آنها ایجاد می کنند.

· تو گلو: با قرار دادن چهار عدد پره ( در حالی که اطراف پره وسطی سریشم زده شده ) و بستن آنه به یکدیگر با نخ پرک، توگلو ایجاد می شود.

· شش: با قرار دادن شش عدد مثلث چوبی یا شش عدد مفتول فلزی در کنار یکدیگر شش ایجاد می شود.

· بغل شش: برای تهیه بغل شش ، چنانچه گوشه کاردی را به گونه ای بساییم که مقطع آن به مثلث متساوی الاضلاع تبدیل شود، بغل شش ایجاد می شود.

*از بغل شش برای پر کردن فضای خالی اطراف ستاره استفاده می شود.

· لوز: چنانچه چهار عدد گل خاتم را در کنار یکدیگر گذاشته و زوایای خالی آن را با هشت عدد توگلویی پر کنیم، یک لوز خاتم بدست آورده ایم.

 

  • منظور از گل خاتم، قرار دادن انواع مصالح خاتم سازی به گونه ای است که از اجتماع آنها در کنار یکدیگر، طرح نهایی یا گلی بدست آید که برای کار در نظر گرفته شده است.

· قامه خاتم: لوز ها را به قطعات 8 سانتیمتری بریده و هشت عدد از آنها را در کنار یکدیگر قرار می دهند تا تشکیل یک متوازی الاضلاع را بدهد. سپس دو عدد چوب ( چوب مکمل ) که به شکل ذوزنقه هستند، در دو طرف این متوازی الاضلاع قرار می دهند با این عمل یک قامه خاتم بدست می آید.

قامه خاتم را که به صورت یک شمش در آمده برای محکم شدن به مدت چند روز میان پرس قرار می دهند.

·دو زاویه: قامه خاتم را پس از سوهان زدن و پرداخت کردن از درازا به قطر 2 میلیمتر، 2 میلیمتر برش می دهند. برش های بدست آمده را دو زاویه می گویند.

· آستر کردن: با توجه به اینکه ورقه های دو زاویه بسیار شکننده هستند و استقامتی در مقابل اره کشی ندارند باید آنها را مقاوم ساخت.

 

  • برای اینکار به دو طرف ( پشت و روی ) دو زاویه، دو عدد چوب ( با همان ابعاد دو زاویه ) قرار می دهند و می چسبانند. سپس آن را از وسط برش داده و به دو تکه تقسیم می کنند. اکنون یک طرف هر برش نقش خاتم و طرف دیگر آن چوب ( آستری ) است.
  • در انتها برای یک دست شدن برگ های خاتم بدست آمده پشت هر تکه از آستری را ساییده تا یکدست شود و ضخامت آن به یک میلیمتر برسد.

· خط انداختن: اکنون برگ های خاتم آماده چسباندن برروی کار است ولی برای اینکه ورق ها و یا برگ ها انعطاف بیشتری داشته و به راحتی خم و راست شوند و بهتر بر روی سطح کار بشینند، پشت آنها را با اره خط می اندازند.

· خرد کردن خاتم: چنانچه زیر کار ما دارای برآمدگی یا فرورفتگی باشد، برای آنکه برگ خاتم براحتی بر روی این سطوح بشینند، پس از خط انداختن بر پشت آنها، آنها را در تنگی که مخصوص قوس دادن می باشد، گذاشته و با دم چکش به آرامی به آن ضربه وارد می کنند.

نصب خاتم:

پس از خرد کردن برگ خاتم، پشت آن را سریشم زده و سپس آن را بر روی محل مورد نظر قرار داده و با چکش می کوبیم تا محکم شود.

بتونه کاری:

برای اینکه تمام سطح زیر ساز را خاتم بچسبانیم، مرحله پرداخت فرا می رسد. ولی قبل از پرداخت، قسمت هایی را که به نوعی بهم ریخته یا فضای خالی ایجاد شده با مخلوطی از خاک اره استخوان و سریشم و آب و یا تکه های خاتم پر می کنیم.

پرداخت:

برای یکدست و براق شدن سطح خاتم، با سوهان تخت روی سطح خاتم را می ساییم. البته این کار را می توان با سمباده برقی هم انجام داد.

تزیین خاتم :

برخی مواقع داخل برخی از کارها از جمله جعبه ها با چسباندن پارچه های مخمل تزیین می شوند.

روغن کاری:

برای حفاظت از خاتم و جلا دادن و زیباتر شدن کار، خاتم کاران در نهایت سطح خاتم را روغن کاری یا جلادهی می کنند.

ویژگی های خاتم مرغوب:

1- تعیین درجه کیفیت و مرغوبیت محصولات خاتم، بستگی به مقدار فلز برنج به کار رفته در آن و رنگ طلایی ناشی از آن می باشد.

2- چون مبنای نقوش خاتم اشکال هندسی است و زیبایی این اشکال به رعایت نظم در آنهاست، بنابراین مهمترین اصل برای خاتم خوب، داشتن نظم هندسی است. به عبارت دیگر، حفظ روابط هندسی در چیدن قطعات و وجود این نظم در اجزا تشکیل دهنده یک واحد که در نهایت تابع یک نظم دقیق هندسی از پیش تعین شده باشد، لازمه یک اثر ماندگار و بدیع است. بر همین اساس، هر چه خطوط و اشکال در خاتم موزون تر و مقارن تر باشند، ارزش هنری آن اثر بیشتر است.

3- استفاده از آستر در پشت برش های خاتم و چسب مرغوب از دیگر ویژگی های بسیار مهم خاتم مرغوب به شمار می رود. آستر کردن خاتم ضمن زیباتر جلوه دادن آن، کمک زیادی به استحکام آن نیز می کند. البته به راحتی نمی توان تشخیص داد که یک اثر خاتم آستر دارد یا نه ولی گذشت زمان به خوبی این را نشان می دهد.

4- استفاده از گل های ساخته شده با چند ضلعی هایی که تعداد اضلاعشان کمتر یا بیشتر از شش است، به کار بردن طرح های پیچیده و غیر تکراری، میزان دشواری ساخت و تنوع مواد مصرفی هر یک معیاری است که می توان در تشخیص یک خاتم خوب مفید باشد.

5- کوچک بودن مثلث های خاتم و استفاده نکردن یا کمتر استفاده کردن از رنگ شیمیایی ضمن افزایش زیبایی، ارزش هنری و کیفیت خاتم را نیز بالاتر می برد.

6- استفاده از چوب های کمیابی چون آبنوس و فوفل برای ساخت مثلث و نیز استفاده از استخوان و مفتول های فلزی به مقدار زیاد در مساحت کم، از جمله امتیازاتی است که یک خاتم خوب می تواند داشته باشد.

7- صاف و هموار بودن سطح خاتم و دقت در برش مثلث ها و چیدن آن ها در کنار یکدیگر به گونه ای که محل برش ها و اتصالات معلوم نباشد، همچنین قرینه و موزون بودن نقوش، نشان دهنده دقت عمل در طراحی و اجراست که خود معیاری برای تشخیص یک خاتم خوب محسوب می شود.

8- استفاده از گره های کامل و کشیده به گونه ای که کلیه لغت ها به صورت کامل آورده شوند و نقصی در آن ها به چشم نخورد، بر ارزش خاتم می افزاید.

9- سطح زیر لاک یا جلای خاتم باید کاملا صاف و بدون ناهمواری باشد. هر گونه جسم خارجی یا ناهمواری در لاک خاتم موجب آسیب پذیری آن می گردد.

10- تا آنجا که ممکن است باید از چوب های خوب، سالم، محکم و خوش ابزاری برای زیر ساخت استفاده کرد. همچنین، سطح زیرساخت باید کاملا صاف و بدون گره باشد تا در محل اتصال قطعات به یکدیگر فاصله و درزی به وجود نیاید.

11- به کار گیری مواد چسباننده مناسب و سازگار با مواد وقطعات به کاررفته درخاتم، دقت درچسباندن قطعات به یکدیگر در آخر بر روی زیرساخت به گونه ای با ساییدن سوهان آسیبی به آن نرسد، دوام و پایداری شی خاتم را افزایش می دهد.

 

 

 

 

 

هنر خاتم کاری برند آقاجانی

 

 

صنایع دستی خاتم استاد آقاجانی

صنایع دستی خاتم از کهن ترین صنایع دستی اصیل ایرانی است که در زمان صفویه و سپس پهلوی بسیار درخشیده است. سبک و طرح صنایع دستی خاتم به گونه ای است که از گذشته تا به امروز مورد پسند تمام اقوام با فرهنگ ها و تمدن های مختلف بوده است. فروشگاه صنایع دستی آقاجانی عرضه کننده انواع صنایع دستی خاتم، در طرح های مختلف با ضمانت نامه فروش و شناسنامه اصالت کالا با مناسب ترین قیمت خاتم کاری  می باشد. از موارد پر کاربرد صنایع دستی خاتم می توان به ساخت گلدان و تنگ در مدلها و انواع مختلف برای همه سلایق و موارد دیگری مثال زد که در سایت استاد آقاجانی قابل رویت است . از صنایع دستی خاتم برای تزیین و سوغات و هدیه نفیس نیز می توان استفاده کرد.

 

وجه تمایز و منحصر بودن برند آقاجانی

به علت استفاده از چسب چوب و پوشش محافظ پلی استر دو مواده آلمانی برای محافظت از خاتم و زیر ساخت مس از دوام و ماندگاری بالایی برخوردار می باشد و مفتخر به تولید بیش از 110 محصول متفاوت با بالاترین سطح کیفیت و دقت ظرافت است .

سعی ما در مجموعه صنایع دستی آقاجانی همیشه بر این بوده تا از بهترین مواد اولیه (مس، سنگ فیروزه نیشابور، پوشش چند لایه ترکیبی درجه یک و …) استفاده نماییم و همواره گامی در جهت ارضای سلیقه بی نظیر هنرمندان و هنردوستان ایرانی در سرتاسر جهان برداریم. صنایع دستی آقاجانی تاکنون مفتخر به دریافت لوح های تقدیر گوناگون در زمینه کیفیت، دوام و همچنین تمایز محصولات خود نسبت به سایر محصولات فیروزه کوبی گردیده است:

 

  • دارای گواهینامه ثبت برند به شماره 051689 الف/90
  • دارای گواهی کیفیت آثار صنایع دستی به شماره 944/93280
  • دارای استاندار تولید کارخانه ای به شماره 0042/63/39
  • دارای نشان اعتماد فروش از اداره کل میراث فرهنگی
  • کارآفرین نمونه استان در سال 1394
  • دارای گواهینامه iso9001:2015

اوقات خوشی با عزیزانتان را برایتان آرزومندیم.

 

صنایع دستی استاد آقاجانی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *